ELDIA – prošeakta ja dutkankonsortio (SME)

Tietoja

Kategoria: Yleisty tieduo

Eurohpá giellamáilbmi lea rievdame ollasit. Giellapolitihka ja skuvlenvuogádaga rievdadusat, ođđa fárrenlihkadusat ee. rievdadit maiddái daid rollaid ja doaimmaid, main gielat geavahuvvojit stáhtaid, nášuvnnaid ja etnihkalaš joavkkuid gaskkas ja siskkobealde.
ELDIA (European Language Diversity for All) lea máŋggadieđalaš dutkanprošeakta, man ulbmilin lea ovddidit, ođđasis meroštallat ja ipmirdit ođđa vugiiguin ovttaskas olbmo ja servodaga máŋggagielatvuođa. Heivehuvvon gielladiehtaga ja sosiolingvistihka, vuoigatvuođa-, servodat- ja statistihkadiehtagiid áššedovdit vigget ovttas ovddidit ipmárdusamet das, mo báikkálaš gielat, riikkagielat ja "álbmogiidgaskasaš" gaskkustangielat (vehicular languages) doibmet dálá Eurohpás bálddalagaid ja gaskaneaset. Dutkanbarggus fokuseret muhtin válljejuvvon máŋggagielat servošiidda, main gávdnojit ovdamearkkat goasii visot daid politihkalaš ja ekonomalaš-servodatlaš diliin, main Eurohpá veahádatgielat otne leat (gávdnojit unnit ja stuorit servošat, boares unnitlogut ja fárrejeaddjit, ealaskas ja áitojuvvon, nannosit dahje heajut dikšojuvvon ja geavahuvvon gielat). Visot dát veahádatgielat gullet suoma-ugralaš giellajovkui, maid leat hui unnán dutkan álbmogiidgaskasaš veahádatgielaid dutkansuorggis. Dutkanprošeavtta bohtosiid sáhttá goit generaliseret: daid vuođul sáhttá ovddidit máŋggagielatvuođa dutkamuša ja giellapolitihka gárggiidahttindoaimmaid maiddái eará máŋggagielat oktavuođain, Eurohpás ja dan olggobealde.

KV(N): kveenigiella Norggas NS(N) : davvisámegiella Norggas Me(S): meängiella Ruoŧas SF(S): ruoŧasuoma Ka(F): gárjil Suomas Ka(R): gárjil Ruoššas Es(F): esttegiella Suomas Ve(R): vepsägiella Ruoššas Võ(E): võrogiella Estlándas Se(E): setogiella Estlándas Se(R): setogiella Ruoššas Es(G): esttegiella Duiskkas Hu(A): ungárgiella Nuortariikkas Hu(S): ungárgiella Slovenias

Gárta 1. Dutkamuša giellaservošat

Prošeavtta ulbmilin lea gárggiidahttit systemáhtalaš ja oppalaš metoda, mainna Eurohpá gielladássedeattu rievdadusaid ja daid váikkuhusaid sáhttá govvidit, mihtidit ja árvvoštallat: iešguđetlágán máŋggagielat diliid árvvoštallamii heivvolaš "Eurohpá gielaid eallinvuoibmebaromehter" (European Language Vitality Barometer, EuLaViBar). Dainna "bargobiergasiin" sáhttá analyseret diliid, maidda gullet a) gielalaš máŋggabealatvuohta b) iešguđetlágán gaskkustangielaid geavahus sierra oktavuođain, ja c) gielaid eallinvuoimmi, seailluheami ja áitojuvvon diliid gažaldagat. Prošeakta viggá maid gárggiidahttit almmolaš málle, mainna sáhttá testet ja govvidit, mo Eurohpás gaskkustangielaid geavahit álbmogiidgaskasaš, álbmotlaš ja guovlluid dásis.

Prošeavtta lahkonanvuohki lea innovatiiva unnimustá golmma dáfus:

1) Ođđa áddejupmi Eurohpá máŋggagielatvuođas: Vuolggasadjin ii leat skáhppojuvvon máŋggagielatvuohta (stuorra Eurohpá gielaid dego eŋgelasgiela dahje fránskkagiela oahpahus ovttagielat Eurohpá riikkagielaid hubmiide) muhto ođđa ipmárdus máŋggagielatvuođas oassin Eurohpá kulturárbbi: dat sisttisdoallá sihke nationála, areála ja giellaunnitloguid geavahusa álbmogiidgaskasaš gaskkustangielaid bálddas.

2) Govvádus, mii vuođđuduvvá vuorrováikkuhussii ja huksejupmái: Vuolggasadjin eai leat konflivttaide vuođđuduvvon mállet (gielaid gilvodilit, máŋggagielatvuohta ovttaskas olbmo dahje servodaga psykologalaš dahje servodat-ekonomálaš noađđin) muhto mállet, mat deattuhit servodaga vuorrováikkuhaniešvuođaid ja oktasašbarggu. Mii eat fokusere "gielalašvuhtii" (languageness), gillii abstrákta ovttadahkan, muhto "giellabargui" (languaging), aktiiva giellageavahussii ja giellaválljemiidda.

3) Máŋggabealat govva unnitlogugielain: Vuolggasadjin eai leat ovttageardánahttojuvvon jearahallandilit – "ipmirdago/hupmágo" gii nu giela vai ii – muhto giela máŋggabealat doaibma symbolalaš mearkkašumiid ja kulturárvvuid sirdin ja olles dat kulturgeavadagaid viiddis spektra, man vuođđun lea giella.

Prošeavtta bohtosat almmustahttojuvvojit dieđalaš oktavuođain (čálaráidduin, konfereanssain) ja prošeavtta fierbmesiiddus (boahtimin) ja máŋgga viidásut lohkkijovkui oaivvilduvvon dilálašvuođain. Earenomážit mii viggat juksat almmolaš servviid, báikkálaš giellabargiid ja eará ulbmiljoavkkuid.

Prošeakta bistá golbma jagi ja dat álggahuvvo álgoplánaid mielde jagi 2010 álggus.

Oassálastit

Dađibahábut buot interneahttasiiddut eai leat čállojuvvon davvisámegillii. Gávnnat eambbo informašuvnna siidduin, mat leat čállojuvvon iežá gielaide.